Books For You

Grow outward, Grow inward

Ashtavakrageeta (Gujarati) By: Nalin Vyas
 
અષ્ટાવક્રગીતા (સાક્ષીભાવનું સત્ય)
 
નલિન ન.વ્યાસ
 
 
અષ્ટાવક્રગીતા (સાક્ષીભાવનું સત્ય)  લેખકે આપેલા પ્રવચનોનું સંકલન
 
 
ત્રેતાયુગમાં એક મહાન ઋષિ થઇ ગયાં – શ્રી અષ્ટાવક્રમુનિ – તેમના આઠ અંગો વાંકા હતા પરંતુ તેમનું મન અને આત્મા અત્યંત સાત્વિક અને પવિત્ર હતા. વિદેહ કહેવાતા રાજા જનકને પણ જેમણે 'અષ્ટાવક્રગીતા' નાં માધ્યમથી બ્રહ્મજ્ઞાનનો ઉપદેશ આપ્યો



ભારતના આધ્યાત્મિક રહસ્યની ખોજમાં - પોલ બ્રન્ટન

Bharatna Aadhyatmik Rahasyoni Khoj Ma

A Search in Secret India by Paul Brunton નાં પુસ્તકનો ગુજરાતી અનુવાદ
અનુવાદ: યોગેશ્વર
ભારત એટલે આધ્યાત્મિક યોગીઓ, સંતો અને ઋષિઓનો દેશ. યુગોથી વિદેશીઓને આપણાં દેશ પ્રત્યે આકર્ષણ રહ્યું છે. પૉલ બ્રન્ટન નામનાં આવા જ એક પરદેશી પ્રવાસી વરસો પહેલાં ભારતનું દર્શન કરવા આવ્યા હતા. પોતાની ભારતયાત્રા દરમ્યાન તેમને જે સંતોના સાનિધ્યમાં આવવાનો મોકો મળ્યો. એ સંતપુરુષોનો પરિચય આપતો તેમને આ ગ્રંથ તૈયાર કર્યો : ' એ સર્ચ ઇન સિક્રેટ ઇન્ડિયા' આ ગ્રંથનો દુનિયાની અનેક ભાષામાં અનુવાદ થયો.
વરસો પહેલાં પૉલ બ્રન્ટન નામના એક પરદેશી પ્રવાસી ભારતનું દર્શન કરવા આવ્યા હતા. ભારતના ભૂતકાલીન ગૌરવથી પ્રેરાયેલા એ પુરુષ એ ગૌરવના પ્રતીક જેવા યોગીઓ કે સંતોનો સમાગમ કરવા અને એવા સુખદ સમાગમ દ્વારા પોતાના જીવનને જ્યોતિર્મય કરવા ચાહતા હતા. એ કોઈ પૂર્વગ્રહ, અંધવિશ્વાસ કે માની લીધેલા સિદ્ધાંતો લઈને નહોતા આવ્યા. આ દેશની સંસ્કૃતિ, આધ્યાત્મિકતા અથવા યોગસાધના પ્રત્યે એમને પ્રેમ હતો. એમણે પોતાના અંતરને ખુલ્લું રાખીને આ દેશનો પ્રવાસ કર્યો. બુદ્ધિની મદદ લઈને આ દેશના સંતોને સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો. જ્યાં એમની બુદ્ધિ એમને સમજવામાં પાછી પડી ત્યાં પણ એમણે એમનો અનાદર ના કર્યો, પરંતુ ધીરજ તથા સહાનુભૂતિથી એ સત્યની શોધમાં પ્રવૃત્ત રહ્યા.



તંત્ર વિદ્યા - સુભાષ ભટ્ટ

Tantra Vidya (Gujarati) by Subhash Bhatt


તંત્રવિદ્યા એટલે શું? તંત્ર એટલે એ નામનું ઉપાસના-સંબંધીનું શાસ્ત્ર. એવો સિદ્ધાંત હતો કે કલીયુગમાં વૈદિક મંત્રો, જપ અને યજ્ઞનું ઇચ્છીત ફળ બહુધા મળતું નથી, પણ આ યુગમાં તમામ પ્રકારના કાર્યની સિદ્ધિ માટે તંત્રશાસ્ત્રમાં વર્ણવેલા મંત્ર તથા ઉપાયોની મદદ મળે છે. આ શાસ્ત્રના સિદ્ધાંત ગુપ્ત રખાય છે. સત્ય સાઈબાબા અને મુક્તાનંદ સ્વામી તેમના ભક્તોથી આ વાત છુપી રાખતા. તંત્રવિદ્યા જાણવા પ્રથમ મનુષ્યે દીક્ષિત થવું પડે છે. તંત્રવિદ્યા કેમ લોકપ્રિય થઈ? મુંબઈના બોલિવૂડના સ્ટારો પણ કેમ તંત્રવિદ્યામાં માનતા થયા? જે જ્ઞાન કેવળ વેદાંત આદિ શાસ્ત્રોમાં અને પંડિતોના મગજમાં કેદ હતું તે જ્ઞાન સરળ, સહજ ભાષામાં સમાજના અશિક્ષિત વર્ગ સુધી ફેલાવવા માટે તંત્રનો આશય રહ્યો છે. તંત્રવિદ્યા કે ગુપ્તજ્ઞાનને જાણનારાને મિસ્ટિક અને તે વિદ્યાને મિસ્ટિસઝિમ કહે છે. મિસ્ટિસિઝમ એટલે શું? અંગ્રેજી પહેલાં ગ્રીક ભાષામાં મિસ્ટીકો શબ્દ આવ્યો. એટલે કે ધર્મનું રહસ્ય પામવાની વિદ્યા. પછી અંગ્રેજીમાં વ્યાખ્યા થઈ કે ઇટ ઇઝ ધ પરસ્યુટ ઓફ કોમ્યુનિયન વીથ આઈડેન્ટિટી વીથ ઓર કોન્સિયસ અવેરનેસ ઓફ ડિવિનિટી, સ્પિરિચ્યુઅલ ટ્રુથ ઓર ગોડ… અથૉત્ અંતે તો રહસ્યવાદ એટલે ઈશ્વરીય તત્વ સાથે તદરૂપ થઈ જવાની ક્રિયા કે જ્ઞાન. અર્થ છે-અધ્યાત્મ વિદ્યા, ગુપ્ત વિદ્યા, અપરીક્ષણજ્ઞાનવાદ અને બ્રહ્ન સાક્ષાત્કારવાદ. આ આખો અર્થ જ બતાવે છે કે તંત્રવિદ્યા કાંઈ માત્ર ધનિક થવા માટેનું તિકડમી જ્ઞાન નથી. ઈશ્વર સાથે ઐકય સાધવાનું અંતિમ ધ્યેય હોવું જોઈએ. આજના યુગમાં પણ આ પ્રાચીન શાસ્ત્ર ઉપયોગી છે.
 
મુંબઈની શેરબજારમાં હરીફને પછાડવા કે ઉદ્યોગપતિઓના ઝઘડામાં દુશ્મનને હંફાવવા તાંત્રિકોનો ઉપયોગ ૨૪ વર્ષ પહેલાં થતો હતો. મહારાષ્ટ્રમાં એટલે કે મુંબઈમાં પણ તાંત્રિકોની આયાત બંગાળથી કરવી પડેલી. જદુનાથ સરકાર તેના પુસ્તક ‘હાઉસ ઓફ શિવાજી’માં લખે છે કે બંગાળના રાહા ગામે એક સિદ્ધયોગી રહેતા હતા. તેને શિવાજીના સમયમાં મહારાષ્ટ્રના ચિત્તપાવની બ્રાહ્નણ નામે શિવયોગી બંગાળના સિદ્ધયોગી પાસેથી તંત્રવિદ્ધ શીખીને કોંકણ આવ્યા. શ્રૃંગારપુરમાં મઠ સ્થાપ્યો અને તેમણે ઘણા તાંત્રિકોને તાલીમ આપેલી. ભાજપના વિદ્વાન સભ્ય મધુ દેવળેકર અને બીજા સીઆઈડીના મહારાષ્ટ્રીયન બ્રાહ્નણ ઇન્સપેક્ટરે કહેલું કે શ્રૃંગારપુર ગામેથી ઘણા બ્રાહ્નણ યુવાનો મુંબઈ આવીને પોલીસ ઇન્સપેક્ટર બનતા તે તંત્રવિદ્યા થકી ગુનેગારોને પકડતા. શિવાજીનો રાજ્યાભિષેક થયો એ પછી મહારાષ્ટ્ર સાથે ગુજરાતમાં તંત્રવિદ્યા માનીતી થઈ. ત્યાં સુધી બંગાળ-આસામમાં ફૂલી-ફાલી. શિવાજીના મોટા પુત્ર સંભાજીએ તેના ભાઈને ઊથલાવી ગાદીએ આવવા કવિકલશ નામના તાંત્રિકનો આશરો લીધો અને ગાદી મળતાં તાંત્રિકને મોટું પદ આપેલું. સંભાજીએ શિવયોગી નામના તાંત્રિકની મદદથી કાલીપૂજા કરીને પુત્રપ્રાપ્તિ કરેલી. પૂર્વ પ્રોફેસર અને વિદ્વાન લેખક નગીનદાસ સંઘવીને પચીસેક વર્ષ પહેલાં તેમની લાઈબ્રેરીમાં ‘રફિલેકશન્સ ઓફ તંત્ર’ નામનું પુસ્તક જોયેલું તે સુધાકર ચટ્ટોપાધ્યાયએ લખેલું.
 
કહે છે કે ‘વેદોનો જન્મ પણ તંત્રવિદ્યામાંથી થયો’ તાત્પર્ય કે વેદો લખાયા તે પહેલાં તંત્રવિદ્યાનું અસ્તિત્વ હોવું જોઈએ. શિવ, શક્તિ, વિષ્ણુ, સૂર્ય અને ગણપતિ વગેરે દેવતાઓને તંત્રમાં સ્થાન અપાયું છે. ઉત્તર ભારતમાં દેવરાહા બાબા તડકામાં ઘાસનો મંડપ બાંધી ઉપાસના કરતા. ઇન્દિરા ગાંધીને હેલિકોપ્ટરમાં આવીને દેવરાહા બાબાને ચરણે પડતાં જોયાં છે. ઇન્દિરાજી તાંત્રિકો પર શ્રદ્ધા રાખતાં. તાંત્રિકો બીજા અધ્યાત્મવાદીઓની માફક બ્રહ્નચર્યમાં માનતા નથી. તંત્રવિદ્યા તો કહે છે કે જગતમાં પેદા થયેલી તમામ ભોગવી શકાય તેવી ચીજોને ભોગવી લેવી જોઈએ. બધું ભોગવી લીધા પછી જ મનની મુક્તિ કે મોક્ષ મળે છે. છેલ્લા સાડાચાર દાયકાથી સેક્સોલોજીનું ભારતને પ્રથમ ભાન કરાવનારા ડૉ.. પ્રકાશ કોઠારી પણ કહે છે કે તંત્રવિદ્યા એ પ્રાચીન છતાં અવૉચીન વિદ્યા (મોડર્ન) છે. તંત્ર એ મુખ્યત્વે શિવ પર આધાર રાખે છે. તમે કોઈ ચીજને આદર્શ અવસ્થા પર લઈ જાઓ તો શિવ થઈ જાઓ છો. તંત્ર અને યોગ અલગ છે પણ તંત્રને યોગની શાખા ગણાય છે. તંત્ર બધાં જ પાપ અને પુણ્યનાં બંધનોથી મુક્ત છે. મદીરા, મૈથુન, માંસ અને માછલીના આહાર વગેરેની તાંત્રિકોને છુટ છે. મણશિંક ભટ્ટની ભગવદ્ગો મંડળની વાતને ડૉ. કોઠારી બળ આપે છે. તેમાં લખ્યું છે કે તંત્રવિદ્યામાં સ્ત્રી-શક્તિને પ્રાધાન્ય અપાયું છે. તેનો તમારે અવળો અર્થ લેવાનો નથી. તમે તમારા પાર્ટનરને પૂર્ણપણે સરન્ડર (તાબે) થઈ જાઓ તો તમને વિશેષ કમ્ફર્ટ લેવલ મળે છે તેવો શબ્દપ્રયોગ ડૉ. પ્રકાશભાઈ કોઠારી કરે છે.
 
બ્રિટિશ જમાનામાં પોંડીચેરી ફ્રેંચોના કબજામાં હતું. તેનો ફ્રેંચ ગવર્નર કહેતો કે ‘મોગલ અફસરોની અને તાંત્રિકોની મદદથી શિવાજી પુત્ર મને હેરાન કરે છે.’! મકરંદભાઈએ કહેલું કે તાંત્રિકો તેમની વિધિઓ ગુપ્ત રાખે છે તેથી તંત્રવિદ્યા આપણા માટે રહસ્યમય વિદ્યા બની છે. તાંત્રિકો મંત્રસાધના કરે છે. એ મંત્રોનો ઉચ્ચાર શુદ્ધ હોવો જોઈએ. મહર્ષિ મહેશ યોગી પોતે તંત્રજ્ઞ હતા. તેઓ રજનીશને હરીફ માનતા તેથી કહેતા કે મંત્રદીક્ષા માત્ર બ્રાહ્નણ આપી શકે પણ રજનીશે આ વાતનો નિષેધ કરેલો. થોમસ એશલી ફરાંન્ડ નામનો અંગ્રેજ અમેરિકન મંત્રશક્તિમાં માનતો. તે ૧૯૭૮માં ભારત આવ્યો પછી જ ‘મંત્ર સેકરેડ વર્ડઝ ઓફ પાવર’ નામનું પુસ્તક ૨૦ વર્ષની મંત્રસાધના પછી જ ૧૯૯૮માં લખી શક્યો. સંસ્કૃત પણ ભણેલો. તે કહેતો કે મંત્રજાપ થકી મનની શક્તિ વધારી શકાય છે.
 
તંત્રવિદ્યા વાસ્તવમાં શું છે?
 
તંત્ર એ મંત્રશાસ્ત્રની એક પૂરક વિધા છે. મંત્રસાધનામાં જેમ યંત્રનું એક ચોક્કસ સ્થાન છે તેમ તંત્રનું પણ એક ચોક્કસ સ્થાન છે. આને ટૂંકમાં સમજીએ તો મંત્ર એ અક્ષરોના સંયોજનોથી બનતી એક વિશિષ્ટ શબ્દાવલી છે, જેમાંથી નીકળતાં કંપનો વાતાવરણમાં ચોક્કસ પ્રકારનાં આંદોલનો પેદા કરીને પોતાનું કાર્ય બજાવે છે. આ મંત્ર કઈ રીતે ગણવો, તેમાં કઈ-કઈ સામગ્રી વાપરવી, કયા હેતુ માટે કયા સમયે, કયા આસને બેસવું, કેવી માળાઓનો ઉપયોગ કરવો, પવિત્ર ઔષધિઓ અને ખનિજૉનું કેવું અને કેટલું મિશ્રણ કરવું, કઈ સાધના માટે કયું નક્ષત્ર પસંદ કરવું, કેવી-કેવી મુદ્રાઓ કરવી વગેરે બાબતો એ જ તંત્ર છે. હકીકતમાં તંત્રશાસ્ત્ર એ મંત્રશાસ્ત્રનું વૈજ્ઞાનિક અને પારદર્શક પાસું છે. જેમ ઉત્તરકાળમાં જયોતિષવિધા ભળતા જ હાથોમાં જવાથી બદનામ થઈ, તેમ તંત્રવિધા પણ કેટલાક લેભાગુઓના હાથમાં જવાથી અને તેનો ખૂબ જ દુરુપયોગ થવાથી બદનામ થઈ. કેટલાક તાંત્રિકોએ પોતાનો સ્વાર્થ સાધવા તેની ઉપર ગૂઢતાનું આવરણ ચડાવી દઈને તંત્રવિધાને રહસ્યમય બનાવી દીધી. જૉ તેને સાચી રીતે સમજવામાં આવે તો તે વ્યકિતને સાધનામાર્ગમાં ખૂબ ઉપયોગી થઈ શકે છે.
 
આજના આધુનિક યુગમાં પણ તંત્રસાધના થઈ શકે? દરેક યુગમાં તંત્રસાધના થઈ શકે. તંત્ર એ મંત્રશાસ્ત્રની પૂરક વિધા હોવાથી જયારે જયારે મંત્રનું સાધન થઈ શકે ત્યારે ત્યારે તંત્રનું પણ સાધન થઈ શકે. તંત્રશાસ્ત્રના સહયોગ વિના મંત્રસાધના ફળે નહીં એમ કહેવું વધારે ઉચિત રહેશે. આજે પણ આવા સમર્થ તાંત્રિકો હોય છે. જે યુગમાં સમર્થ માંત્રિકો હોય તે યુગમાં સમર્થ તાંત્રિકો પણ હોય જ. પરંતુ સામાન્ય માણસના માનસચક્ષુ સામે તાંત્રિકનું જે ચિત્ર છે તેવા કોઈ તાંત્રિકો કયારેય હોતા નથી. તંત્રશાસ્ત્રની સાધના કોણ કરી શકે? સામાન્ય રીતે નિર્ભય, પરોપકારી, નિ:સ્વાર્થી, કર્તવ્યનિષ્ઠ, સત્યનો પક્ષપાતી, પ્રાથમિક યોગવિધાનો જાણકાર, તપસ્વી, શ્રદ્ધાળુ, ઇષ્ટદેવમાં અડગ શ્રદ્ધા ધરાવનાર અને સૌથી વધુ તો મંત્રદાતા ગુરુની ક્રુપા પામેલ વ્યકિત તંત્રસાધના કરી શકે. મંત્રની પ્રાચીનતા જેટલી જ તંત્રની પ્રાચીનતા છે. મંત્રમનીષીઓનું કથન છે કે, કોઈ અક્ષર મંત્ર વિનાનો નથી. એમાં ઉમેરો કરીને કહી શકાય કે કોઈ મંત્ર તંત્ર વિનાનો નથી! શરીરની સાથે જ શરીરનાં સમગ્ર અંગોનો જન્મ થાય છે, તેમ મંત્રની સાથે જ તંત્રનો જન્મ થાય છે. આથી મંત્રવિધાની જેમ તંત્રવિધા પણ હજારો વર્ષ જૂની છે.

 



એક્શન રિપ્લે (ભાગ ૧-૨ સેટ) - લેખક: તારક મહેતા

Action Replay (Set of 2 Gujarati Books)
By Tarak Mehta

Autobiography of Tarak Mehta in Gujarati

લોકપ્રિયતાના શિખરો સર કરનાર સદાબહાર હાસ્યલેખક તારક મહેતાની આત્મકથા. ગુજરાતી સાહિત્યની શ્રેષ્ઠ આત્મકથાઓમાં સ્થાન પામે તેવી નિખાલસ અને પારદર્શક આત્મકથની.



સવળો સંસાર અવળો સાર - લેખક: તારક મહેતા

Savlo Sansar Avlo Saar (Gujarati) by Tarak Mehta


સદાબહાર લોકપ્રિય હાસ્યલેખક તારક મહેતાના ચૂંટેલા હાસ્યલેખો. આ લેખો ''દુનિયાને ઊંધા ચશ્મા'' કટારના નથી, તે નોંધ લેવા વિનંતી.



સાંભળો છો કે શ્રીમાન? - લેખક: ઇન્દુ તારક મહેતા

Sambhlo Chho Ke Shriman (Gujarati) by Tarak Mehta


હાસ્યલેખક તારક મહેતાના પત્ની ઇન્દુ તારક મહેતાના મુખે કહેવાયેલી રમુજકથાઓ, તારક મહેતાની કલમે



સૌરાષ્ટ્રની રસધાર - ઝવેરચંદ મેઘાણી

Saurashtrani Rasdhar (Set of 5 Gujarati Books) by Zaverchand Meghani


લોકસાહિત્યના સંપાદનનું મેઘાણી નું પહેલું પુસ્તક ‘ડોશીમાની વાતો’ પ્રગટ થયુ 1923માં, પણ સાહિત્યજગતમાં મેઘાણીને લોકસાહિત્યના સંપાદક—સંશોધક તરીકે માનભર્યું સ્થાન અપાવ્યું તે તો 1923થી 1927 દરમિયાન પ્રગટ થયેલ ‘સૌરાષ્ટ્રની રસધાર’ ના પાંચ ભાગે. ‘રસધાર’ ના પહેલા ભાગની પહેલી આવૃત્તિ પ્રગટ થઇ ત્યારે સંપાદક તરીકે મેઘાણીનું નહીં પણ સૌરાષ્ટ્ર સાહિત્ય મંદિરનું નામ મૂકવામાં આવેલું. આ અંગે છાપાં અને સામયિકોમાં ચર્ચા અને ઊહાપોહ થયા પછી બીજો ભાગ પ્રગટ થયો ત્યારે સંપાદક તરીકે મેઘાણીનું નામ મૂકવામાં આવ્યું. ‘રસધાર’ની લગભગ સો જેટલી વાર્તાઓમાં સોરઠી જનસમાજ, જનજીવન અને જનબોલીનું પ્રતિબિંબ ઝિલાયેલું છે.

દિવાળીના નવા દિવસો હતા. વડોદ ગામની ખળાવાડમાં ખળાં મસળી-ઊપળીને તૈયાર થાતાં હતાં. જગા પટેલની વહુ-દીકરીઓ દાણા વાવલતી નવાં લૂગડાં અને ઘરેણાંના મનોરથમાં મહાલતી હતી. ટાઢા-ટાઢા વાવડા વાતા હતા. તેમાં મોતી જેવા દાણા ભૉં માથે વરસતા હતા અને વાવલનારીઓની ચૂંદડીઓના છેડા ફરકતા હતા.

શિયાળાની તડકીમાં ચળકતો, મૂઠી ફાટે તેવો બાજરો ખળમાં પડ્યો છે. જગો પટેલ પોતાના બાજરાના ગંજ સામે મીટ માંડીને જોઈ રહ્યા છે. લીલવણી બાજરો એની નજરમાં સમાતો નથી. પ્રભાતને પહોર એને પાપનો મનસૂબો ઊપડ્યો છે. એ વિચાર કરે છે કે ‘ઓહોહો ! મહેનત કરી-કરીને તૂટી ગયા મારા ભાઈયું : આ બાજરો પાક્યો અમારે પરસેવે : અને હવે ઠાલા મફતના દરબાર પોતાનો રાજભાગ લઈ જશે !’ વળી થોડીક વાર થંભી ગયા, બાજરા સામે ટાંપી રહ્યા. ફરી વાર પેટમાંથી કૂડ બોલ્યું : ‘રાતમાં એકાદ ગાડી બાજરો ભરીને ઘરભેળો કરી દઉં તો એટલો મારો સુવાંગ રે’શે, રાજભાગમાં નહિ તણાઈ જાય.’

અરધી રાતનો ગજર ભાંગ્યો એટલે પોતાના ભાઈ તથા સાથીને લઈને પટેલે ખળામાંથી બાજરાનું ગાડું ભર્યું. ભૂદેવો જેમ તરપિંડી જમતી વખતે પોતાની હોજરીનું ભાન રાખતા નથી, તેમ જગા પટેલે પણ લોભે જઈ ગાડામાં હદ ઉપરાંત બાજરો ભર્યો અને પાછલી રાતના ગાડું જોડી ઘર ભણી ચાલ્યા. સાથી ગાડું હાંકતો હતો; પોતે ગાડાની આગળ ચાલતા હતા; અને તેમના ભાઈ ગાડાની પાછળ ચાલતા હતા.

ગામનાં પાદર ઢૂકડાં આવતાં હદ ઉપરાંત ભારને લીધે ગાડાની ધરી ગુડિયામાંથી નીકળી ગઈ; અને ગાડાનું પૈડું ચાલતું અટકી પડ્યું. જગો પટેલ મૂંઝાણા. ત્રણેય જણાએ મળી મહેનત તો કરી. પણ ગાડું ઊંચું થયું નહિ. ધણીની ચોરી એટલે કોઈને મદદે બોલવવા જાય તો છતરાયું થઈ જાય; તેમ પાછળ ખળું પણ છેટું ગયું એટલે ગાડું પાછું ખાલી પણ કરી શકાય નહિ. આમ જગા પટેલને સાપે છછુંદર ગળ્યા જેવું થયું. સવાર પડશે – અજવાળું થશે – તો ફજેતો થશે, એવી બીકમાં હાંફળાફાંફળા થતા જગો પટેલ કોઈ વટેમાર્ગુની વાટ જોવા માંડ્યા. એવામાં ઈશ્વરને કરવું તે એના જ દરબાર – જેની ચોરી હતી તે – ગજાભાઈ ગોહિલ જ પરોઢિયામાં પોતાના હંમેશના નિયમ પ્રમાણે જંગલ જવા સારું હાથમાં પાણીનો કળશિયો લઈ નીકળ્યા. ટાઢ પડતી હતી એટલે દરબારે મોઢે બોકાનું બાંધેલું હતું. ફક્ત દરબારની આંખો જ બહાર તગતગતી હતી.

જેવા દરબાર જગા પટેલના ગાડા પાસેથી નીકળ્યા તેવા જ જગા પટેલે, ગરજવાનને અક્કલ ન હોય એ હિસાબે, દરબારને કોઈ વટેમાર્ગુ ધાર્યા અને મનમાં વિચાર્યું કે આ આદમી અજાણ્યો હોવાથી ગામનાને ખબર નહિ પડે કે હું બાજરો છાનોમાનો લઈ જાઉં છું. એવું ધારીને પોતે ઉતાવળા ઉતાવળા બોલ્યા કે ‘એ જુવાન ! જરાક આ ગાડું સમું કરાવતો જા ને.’

અંધારું, ગભરામણ અને દરબારે મોઢે બોકાનું બાંધેલ; એટલે જગા પટેલે તો દરબારને ન ઓળખ્યા; પણ દરબારે જગા પટેલને ઓળખી લીધા. દરબાર સમજી ગયા કે ‘મારા રાજભાગનો બાજરો આપવો પડે એ ચોરીએ પટેલ છાનુંમાનું ગાડું ભરી લઈ જાય છે.’ પરંતુ દરબારે વિચાર કર્યો કે હું ઓળખાઈ જઈશ તો જગા પટેલ જેવો માણસ ભોંઠો પડશે – શરમાશે. માટે પટેલ પોતાને ન ઓળખે એવી રીતે નીચું જોઈ ગાડાને કેડનો ટેકો દઈ પૈડું ઊંચું કરાવ્યું, એટલે પટેલ ધરી નાખી ગાડું ચાલતું કરી રાજી થતા ઘર ભણી હાંકી ગયા.

‘હશે ! હોય ! બિચારા રાતદિવસ ટાઢતડકો વેઠી મહેનત કરીને કમાય અને સારો દાણો ભાળીને એનું મન કદીક બગડે તોયે શું થઈ ગયું ! એ પણ આપણી વસ્તી છે ને !’ આમ વિચારતા વિચારતા દરબાર ચાલ્યા ગયા.

આ વાત બન્યા ને આશરે છ એક માસ થયા હશે. દરબારના દરિયાવ દિલમાં ઉપરની વાતનું ઓસાણ પણ નથી. એવે સમયે દરબારમાં મહેમાનો આવેલા. હવાલદાર મહેમાનો સારું ખાટલા-ગોદડાં લેવા જગા પટેલને ત્યાં ગયો. પટેલે હા-ના કરવાથી હવાલદારે જગા પટેલને કાંઈ કડવું વચન કીધું. એટલે પટેલને રીસ ચડી. પોતે બોલ્યા કે ‘મારે આવા દરબારના ગામમાં રહેવું જ નથી.’

હવાલદારે પણ તોછડાઈથી કીધું કે ‘ત્યારે શીદને પડ્યો છો ? તને ક્યાંય બીજે મળતું નથી ? હાલ્યો જા ને !’

એટલે જગા પટેલ ને પગથી માથા સુધી ઝાળ લાગી ગઈ. દુભાઈને રાતે ગાડામાં ઉચાળા ભર્યા. દરબારને આ વાતની કશી ખબર પણ નથી. પણ વળતે દિવસે સવારે દરબાર ડેલીએ ડાયરો કરી બેઠા છે, ત્યાં જગા પટેલ પોતાના બાળબચ્ચાં, રાચરચીલું અને ઢોરઢાંખર લઈ ગાડાં ભરી ડેલી પાસેથી નીકળ્યા. ગામનાં માણસો એમને વારવા-મનાવવા મંડ્યા, પણ પટેલ તો વધારે જોર કરવા માંડ્યા. દરબારને ખબર પડી, એટલે દરબારે પણ ચોપાટમાંથી નીચે ઊતરી જગા પટેલને ખૂબ સમજાવ્યા અને કારણ પૂછ્યું. જગા પટેલે ખિજાઈને કહ્યું કે ‘દરબાર ! અમારી વહુઓ આણામાં બે સારાં ગોદડાં લાવી હોય છે તેય અમે વેઠે કાઢી દઈએ, અમે ગાભા ઓઢીને આવી ટાઢમાં સૂઈ રહીએ, તોય તમારો ત્રણ દોકડાનો અમને હડબડાવે ! ફફડાવે ! એ અમને નથી પરવડતું.’

દરબારે સબૂરીથી આખી વાત જાણી લીધી. ઘણા દિલગીર થયા. હવાલદારને સજા કરી, અને પટેલને કહ્યું કે ‘બાપ ! તમે મારાં સોનાનાં ઝાડવાં છો. માફ કરો અને પાછા વળો.’

પરંતુ જગો પટેલ કોઈ રીતે સમજ્યા નહિ. એટલે દરબારે જગા પટેલના પડખે ચડી કાનમાં કીધું કે ‘પટલ ! જાવ તો ભલે જાવ; પણ જે ધણી કેડનો ટેકો દઈને બાજરાનું ભરતિયું વળાવે, તેવો ધણી ગોતજો, હો !’

આટલું કહી દરબાર તો ચાલ્યા ગયા. પણ આંહીં પટેલના હાડોહાડમાં ધ્રુજારો છૂટ્યો. પટેલથી કાંઈ બોલાયું નહિ. મનમાં એક જ વાત બોલાઈ ગઈ કે ‘આનું નામ તે ધણી ! જે ધણીની મેં ચોરી કરી હતી, તે જ ધણી ચોરીમાં મદદ કરે અને મારી આબરૂને ખાતર મને તો માફ તો કરે, પરંતુ એ વાતમાંયે હું ભોંઠો પડું એ દયાથી મને ખાનગીમાં પણ ઠપકો દે નહિ ! અરે, આવો ધણી મને બીજે ક્યાં મળે ?’ એમ વિચારીને પટેલે ગાડાં ફેરવ્યાં.

તેના વંશજો હાલ પણ આ ગામમાં રહે છે. આ વાતને આશરે પોણાસો વર્ષ થયાં હશે. (ઈ.સ. 1923 ની સાલમાં) [આવો જ બનાવ ગોંડલ દરબાર ભા કુંભાજી વિશે બન્યો હોવાનું કહેવાય છે.



સૌરાષ્ટ્રનું ઐતિહાસિક ગૌરવ - લેખક: એસ.વી.જાની (ડો)

Saurashtranu Aitihasik Gaurav (Gujarati) by S V Jani



RecentPosts

Tag cloud

Sign in